Ana Sayfa Ekonomi Üretici fiyatlarının yüksek seviyede olması ne anlama geliyor?

Üretici fiyatlarının yüksek seviyede olması ne anlama geliyor?

646
0

TÜİK’in açıkladığı verilere göre tüketici fiyat endeksi (TÜFE) yıllık yüzde 25,24 ile son 15 yılın zirvesine yerleşti. Yurt içi üretici fiyat endeksi (ÜFE) ise yıllık olarak yüzde 45,01 gerçekleşti. Peki üretici fiyatlarının yüksek seyretmesi ne anlama geliyor. Detaylar haberimizde…

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) bugün açıkladığı verilere göre tüketici fiyat endeksi (TÜFE) yıllık olarak yüzde 25,24, yurt içi üretici fiyat endeksi (Yİ-ÜFE) ise yıllık olarak yüzde 45,01 gerçekleşti. Son rakamlara göre üretici fiyatları son aylarda sürdürdüğü yüksek seyre devam etti.

TÜFE İLE ÜFE ARASINDAKİ MAKAS AÇIK SEYREDİYOR

Son birkaç aydır iki veri arasındaki makas açık seyrediyor. Üretici enflasyonu, tüketici enflasyonunun üzerinde bir seyir izliyor. Bu iki veri arasındaki makasın açık olmasının ve üretici fiyatlarının tüketici fiyatlarından yüksek seyretmesinin ekonomi ile ilgili bize ne anlattığını uzmanlara sorduk.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) enflasyonu fiyatlar genel seviyesindeki sürekli artış eğilimi olarak tanımlıyor.

Enflasyon, her ay TÜİK tarafından tüketici ve üretici fiyat gelişmelerini gösteren endeksler olarak açıklanıyor. Genel olarak halk arasında enflasyon dediğimiz zaman ise TÜFE kastediliyor. Ancak son iki aydır TÜFE ve Yİ-ÜFE arasındaki makasın yüksek oranda açılması dolayısıyla üretici fiyatlarındaki enflasyon ekonomi gündemindeki yerini aldı. Bu makas özellikle Eylül ayında çok yükseldi.

TCMB’nin geçen yılın Aralık ayında Merkezin Güncesi bölümünde yayımladığı raporunda bu makasın öneminden şu şekilde bahsediliyor: “Üretici fiyatları, tüketici fiyatları üzerindeki maliyet yönlü baskılara ilişkin bir gösterge niteliğindedir. Ancak, ithal maliyet şoklarının yoğun gözlendiği dönemlerde iki endeksin artış oranları arasındaki farkın üretici fiyatları lehine açıldığı görülmekte.”

TCMB’nin yayımladığı raporda, “petrol fiyatlarının ve döviz kurunun belirgin hareketler gösterdiği dönemlerde” bu makasın üretici fiyatları lehine açılmasının doğal bir durum olduğu vurgulanıyor.

KUR ŞOKU MALİYET YÖNLÜ BASKININ BAŞINDA GELİYOR

Ağustos ayında Türk Lirası’nda yaşanan kur şoku, üretici fiyatlarında maliyet yönlü baskı oluşturan unsurların başında geliyor. Türk Lirası’nın dolara karşı yılın başından beri yaşadığı kaybın oranı ise yüzde 44. Ham petrolün varil fiyatında ise son bir yılda yüzde 25’e yakın bir yükseliş yaşandı.

Yeditepe Üniversitesi’nin finans alanında öğretim üyesi olan Prof. Dr. Veysel Ulusoy ise üretici fiyatlarındaki bu keskin yükselişin nedenlerini şu şekilde açıklıyor: “Son birkaç aydan beri, aslında son bir yıldan beri stok değişimlerinin ve yeni yatırımlarla beraber döviz piyasasındaki baskıların üretim yapısını oldukça etkilediğini gözlemliyoruz. Bu iç baskılar ve son birkaç aydır süren döviz piyasasında oluşan çalkantılar Yİ-ÜFE’nin yüksek oranlara çıkmasına neden oldu.”

İŞSİZLİKTE ARTIŞA YOL AÇABİLİR

Üretici ve tüketici enflasyonu arasındaki makasın açılmasını ise ekonomideki fiyat dengelerinin oluşmamasına bir kanıt olarak gösteren Veysel Ulusoy, bunun bir ‘piyasa başarısızlığı’ anlamına geldiğini söyledi. Ulusoy’a göre bu durum özellikle emek piyasasına olumsuz yansıyacak: Yİ-ÜFE ve TÜFE oran farklılığı bir dönem sonra emek piyasası gibi diğer piyasalarda oluşacak fiyat/değer dengesini bozacaktır. Yani ürün fiyatlarını piyasaya yansıtmakta zorlanan üreticiler, çalışanların ücretlerini baskılayacak ya da hiçbir artışa gitmeyeceklerdir. Daha kötüsü işsizlik oranlarında bir artışa neden olabilecektir bu durum. Zaten son dönemdeki konkordato ilan eden firma sayılarındaki artış bunun resmini ortaya çıkarmaya başladı.”

ÜRETİCİ, MALİYET ARTIŞINI YANSITAMIYOR

TÜSİAD baş ekonomisti Zümrüt İmamoğlu, Nisan ayından beri işsizliğin arttığına dikkati çekerek tüketici talebinde de bir düşüşün yaşandığını söylüyor. İmamoğlu, artırılan tüketici fiyatlarının talebi daha da düşürdüğüne dikkati çekiyor. Bu durum tüketiciyi daha da küstürmemek için, üreticinin maliyetlerini etiketlere ve raflara tam olarak yansıtamamasına sebep oluyor.

İşsizlik en son olarak Temmuz ayında yüzde 10,8 olarak gerçekleşti. İmamoğlu, ÜFE ve TÜFE arasındaki makasın bu kadar açılmış olmasını ise “ciddi bir arz şoku” olarak tanımlıyor: “Arz yönlü bir maliyet şoku var firmaların üzerinde. Üzerine bir de biliyoruz ki döviz cinsinden borçlulukları olduğu için bilanço şoku geliyor. Finansman maliyetleri zaten birden bire arttı. Kredi faizlerinde 11 puanlık bir artış oldu.”

VERGİ İNDİRİMLERİ ETKİSİZ KALIR

İmamoğlu’nun işaret ettiği üzere talep tarafında yaşanan daralmanın önüne geçmek için geçtiğimiz hafta içinde Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak, altı alanda vergi indirimi açıkladı.

Albayrak, mobilyada uygulanan KDV’de (Katma Değer Vergisi), beyaz eşya ve motorlu araçlarda uygulanan ÖTV’de (Özel Tüketim Vergisi) indirime gidileceğini belirtti. Ancak ekonomistler, mali disiplinden uzaklaşma ve büyüme yanlısı bir politika olarak değerlendirdikleri bu adıma temkinli yaklaştı.

Prof. Dr. Veysel Ulusoy, vergi indirimlerinin ağırlıklı olarak lüks ürünlerde yapılmasının ÜFE-TÜFE makasını azaltmakta etkisiz kalacağını düşünüyor. Yİ-ÜFE’nin yüksek seyretmesinin TÜFE oranlarını eninde sonunda yukarı taşıyacağını söyleyen Ulusoy, makasın açık kalma süresinin uzamasının ise iflas ilan eden firma sayısını artıracağını düşünüyor.

STAGFLASYONA VARAN BİR KISIR DÖNGÜ

Üretici fiyatlarının yüksek seyretmesinin en olumsuz sonucunun, enflasyonist baskı ile piyasa faiz oranlarının yükselmesi olduğunu söyleyen Ulusoy şu uyarıyı yapıyor: “Bu karşımıza kısır bir döngüyü getirmektedir: Yüksek enflasyon, yüksek faiz, düşük yatırımlar ve durgunluk… Diğer adıyla stagflasyon.”

Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) nedir?

Tüketici tarafından satın alınan mal ve hizmetlerin fiyatlarındaki değişimleri ölçen endekstir.

Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) nedir?

Yurt içinde ticarete konu olmak üzere üretilen tüketim, ara ve sermaye malları ile enerji sektöründeki fiyat değişimlerini ölçen endekstir.

Bir Cevap Yazın

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.